De historie van het Mediterrane voedingspatroon

Tegenwoordig kun je niet een blad openslaan of een (te jonge) influencer aanhoren of het gaat wel over de gezondheidsvoordelen van het Mediterrane dieet voedingspatroon. Je vraagt je misschien wel eens af of de bewoners van het Mediterrane gebied zelf ook doorhebben hoe gezond ze door het leven stappen.

Maar misschien hebben wij wel een ietwat te romantisch gevoel bij het Mediterrane voedingspatroon. Het is namelijk geen keuze, maar veel meer dwingende noodzaak. In de landen rondom de Middellandse Zee wil het 's zomers nog wel eens te heet worden, waardoor het land te weinig oplevert. Je moet dus roeien met de riemen die je hebt. Wat we hier zien als onkruid, wordt daar in treurige periodes misschien als een salade gezien. Denk aan een paardenbloemblaadjesalade.

De historie van het Mediterrane voedingspatroon
Het Mediterrane voedingspatroon kent een oorsprong die duizenden jaren teruggaat. Bekende beschavingen zoals de Minoërs, Feniciërs en (klassieke) Grieken legden de basis voor wat wij nu kennen als het Mediterrane voedingspatroon: een overwegend plantaardig eetpatroon, verrijkt met extra vergine olijfolie, vis en beperkte hoeveelheden vlees en wijn.

De Minoïsche beschaving (circa 7,000–2,000 vChr.), ooit gevestigd op Kreta, wordt vaak gezien als een van de eerste culturen waarin dit voedingspatroon zichtbaar werd. Archeologisch onderzoek toont namelijk onomstotelijk aan dat hun dieet voornamelijk bestond uit granen, peulvruchten, fruit en olijfolie[1]. Vis en zeevruchten waren belangrijke eiwitbronnen, terwijl vlees slechts sporadisch werd geconsumeerd.

Later speelden de Feniciërs (1,200–332 vChr.) een cruciale rol in de verspreiding van voedingsmiddelen en landbouwtechnieken[2]. Door hun uitgebreide handelsnetwerken introduceerden zij nieuwe ingrediënten in verschillende regio’s rond de Middellandse Zee en zelfs verder. Ze handelden in tin dat van de Britse eilanden werd geïmporteerd. Geen wonder dat ook dat in Tintagel in Cornwall (scherven van) amforen werden aangetroffen waar ooit olijfolie en wijn in werd bewaard.

In de klassieke Griekse periode (479–323 vChr.) was men zelfs geobsedeerd door voeding en gezondheid. De bekende arts Hippocrates (~460 vChr-377 vChr) benadrukte het belang van voeding voor de gezondheid met zijn bekende uitspraak: “Laat voeding uw medicijn zijn en medicijn uw voeding.” Hij was zijn tijd ver vooruit.

Ook Plato (~428 vChr-~345 vChr pleitte voor matigheid in voeding. Hij adviseerde een dieet gebaseerd op granen, peulvruchten, fruit, vis en zuivel, en waarschuwde voor de gevaren van overconsumptie, met name van vlees en wijn.

Religie en het Mediterrane voedingspatroon
Religie vormde eveneens een belangrijke factor in de ontwikkeling van voedingsgewoonten. Olijfolie, bijvoorbeeld, werd niet alleen gebruikt als voedingsmiddel, maar ook in rituelen, zoals het zalven van koningen en priesters. De voeten van de Messias werden dus gezalfd met olijfolie.

Granen en brood vormden de basis van het dagelijks leven en hadden een belangrijke plaats in religieuze ceremonies. Vruchten, zoals vijgen en druiven, stonden symbool voor vruchtbaarheid en (tijdelijk) overvloed. Zelfs nu zijn sommige voedingsmiddelen nog koosjer, terwijl andere treife ofwel onrein zijn.

Het Mediterrane voedingspatroon: Toen en nu
Het Mediterrane voedingspatroon was dus niet een bewuste keuze, maar voor een deel ook een weerspiegeling van een bredere levenswijze. Er bestond een samenspel tussen beschikbaarheid, handel, filosofie en religie. Daardoor is het Mediterrane voedingspatroon organisch ontstaan en bewijst het nog steeds zijn waarde. Daar hebben we geen influencers voor nodig.

[1] Margaritis et al: Sacred and mundane: the role of plants in Minoan Mochlos rituals and daily life in Journal of Archaeological Science: Reports – 2026
[2] Magda Bou Dagher Kharrat et al: Phoenicians and their natural resources in Revue Phenicienne - 2020