De perfecte combinatie van kaas en olijfolie

De Nederlanders zijn de langste bevolkingsgroep op deze aardbol. Nog niet zo heel lang geleden behoorden we nog tot de kleinsten, maar in 150 jaar tijd groeide de gemiddelde Nederlandse man zo'n 20 centimeter extra. Ter vergelijking: Amerikaanse mannen groeiden in die periode ook, maar zij kwamen niet verder dan een magere zes centimeter.

Er zijn nogal wat factoren die invloed hebben gehad op die groei, maar eentje is onze voorliefde voor zuivelproducten, zoals melk en kaas. Want wie is er niet groot geworden met een ontbijt van een boterham met kaas en een beker melk? De slogan 'Zuivel: Bouwstoffen voor harde werkers' is dus goed gekozen.

In zuidelijk Europa kan de bevolking minder goed de lactose (melksuiker) in melk verteren. Dat probleem noemt men lactose-intolerantie.

In zure melkproducten, zoals yoghurt, kwark en karnemelk, resteert veel minder lactose. De bacteriën, die de producten zuur maken, breken een deel van de lactose af. Ook Nederlandse (harde) kaas bevat vrijwel geen lactose. Bij het maken van kaas splitst de melk in kaas en in wei. De lactose blijft grotendeels achter in de wei.

Op naar het zuiden

Omdat we de laatste decennia vaker op vakantie gaan naar bestemmingen in het zuiden van Europa, zijn we uiteraard ook in aanraking gekomen met Mediterrane voedingsmiddelen, waaronder extra vergine olijfolie. Daarvan is wetenschappelijk vastgesteld dat die allerlei gezondheidsbevorderende eigenschappen heeft.

Hollandse bouwstoffen ontmoeten Mediterrane olijfolie
Het is dus een interessant idee om eens te bekijken of de combinatie van kaas met olijfolie ook heerlijke gerechten kan opleveren. Je combineert dan Hollandse bouwstoffen met Mediterrane ontstekingsremmende olijfolie.

Suggesties

Hieronder geven we je een paar overheerlijke suggesties. In principe geldt dat extra vergine olijfolie zachte kazen nóg romiger kan maken, terwijl het bij pittige kaassoorten juist een lekker fris contrast geeft.

[1] Gorgonzola en olijfolie: a match made in heaven
De combi van gorgonzola, een blauwschimmelkaas, met olijfolie is een match made in heaven. Uit Italië stamt de salade met peer, noten en gorgonzola (ofwel Insalata con pere, noci e gorgonzola), een gerecht dat terecht een wereldwijde faam heeft gekregen. Hier hebben wij het recept gepubliceerd.

[2] Belegen kaas en olijfolie: heerlijk op geroosterd brood
Extra vergine olijfolie en belegen kaas versterken elkaars en een heerlijke, ietwat bittere smaak is het resultaat. Op geroosterd brood is deze combinatie een absolute aanrader, zeker als je dat brood eerst even insmeert met een teentje verse knoflook.

[3] In olijfolie gemarineerde feta
En dan die beroemde Griekse geitenkaas, feta. Daarmee kun je iedereen verrassen, al is het vaak een smaak waaraan je even moet wennen. An acquired taste, zoals de Engelsen zeggen. Probeer eens creatief te zijn en verras je visite eens in olijfolie en kruiden gemarineerde feta. Meld nonchalant dat je hen Formaggio Sott'olio voorschotelt. Het recept is hier te vinden.

[4] Parmezaanse kaas en olijfolie
Schaaf eens wat Parmezaanse kaas (of een stevige oude kaas) en besprenkel met intens smakende extra vergine olijfolie. De nootachtige, ietwat zoute smaak van de kaas past perfect bij de frisse bitterheid van de olie. Het is een absolute topcombinatie, vooral met een stukje knapperig brood.

[5] Eindeloze mogelijkheden
Uiteraard kun je met je extra vergine olijfolie talloze sausjes, dressings en dips maken om de smaak van je kaas te accentueren.

[Recept] Chimichurri

In Zuid-Amerikaanse landen als Argentinië en Uruguay is chimichurri onmisbaar is bij gegrilde vleesgerechten. Het is een heerlijke saus, die zelfs als marinade gebruikt worden, maar traditioneel wordt hij over het vlees gedaan wanneer dat nét uit de oven of vanaf de grill is gekomen.

Mocht je nieuwsgierig zijn naar de betekenis van het woord 'chimichurri' dan kan ik hier mededelen dat het geleend is van het Baskische woord tximitxurri, wat zoiets betekent als 'Een mix van verschillende dingen in willekeurige volgorde'. Veel Basken zijn namelijk in de 19de eeuw naar Argentinië en Uruguay geëmigreerd. Daaronder, bijvoorbeeld, ook de voorouders van onze Koningin Máxima Zorreguieta. Deze volksverhuizing had verschillende redenen, waaronder de nodige economische crises, sociale druk, politieke instabiliteit en actief georganiseerde werving. Argentinië stimuleerde die immigratie en garandeerde werk voor de nieuwe landgenoten. Die combinatie maakte Argentinië tot een land van (gehoopte) onbegrensde mogelijkheden.

Maar waar chimichurri het meest aan doet denken is de Spaanse (en Portugese) salsa verde, die oorspronkelijk bestond uit peterselie, knoflook, azijn en olijfolie. Zoals altijd bij dit soort sauzen bestaat er geen definitief recept omdat ieder gezin de chimichurri op de eigen manier maakt. De gebruikte kruiden zorgt voor een frisse, zure kruidige en licht pittige smaak die de rijke smaak van rundvlees weet te doorbreken.

Ingrediënten:
- 2 tot 3 chilipepers naar keuze
- 10 tenen knoflook
- 2 handenvol peterselie
- 1 handvol koriander
- 4 theelepels oregano
- 2 rode uien
- extra vergine olijfolie
- zout

Bereiding:
Snij alle ingrediënten niet al te fijn en voeg er voldoende extra vergine olijfolie aan toe om een gladde saus te krijgen. Zout eventueel naar smaak toevoegen.

Opmerking:
De textuur van Chimichurri door de grof gehakte ingrediënten en is nooit gepureerd. Dat is essentieel voor de smaak en het mondgevoel.

Olijfolie in het vliegtuig

Stel, je vakantie is bijna voorbij en je moet je Mediterrane vakantiebestemming met pijn in het hart verlaten. Je schuifelt rustig in de rij op het vliegveld en wacht tot de douane de aandacht op je koffer zal richten.

Uiteraard heb je tijdens je verblijf een fles fantastische extra vergine olijfolie gekocht, maar dan slaat plotseling de twijfel toe. Mag je die fles eigenlijk wel meenemen? Mag 'ie wel in de handbagage?

Olijfolie in handbagage: de regels
De regels rondom vloeistoffen in handbagage in vliegtuigen zijn vanaf september 2024 strenger geworden. De verpakking van vloeistoffen, gels, crèmes, zalfjes, pasta’s en spuitbussen mag maximaal 100 milliliter zijn om in de handbagage vervoerd te mogen worden. 

Wat betekent het precies voor olijfolie?
De regel van maximaal 100 milliliter betekent simpelweg dat elke individuele verpakking van iedere vloeistof niet meer dan 100 milliliter mag bevatten. Dus niet de totale hoeveelheid vloeistof die je meeneemt, maar de grootte van elk flesje, tube of potje. Houd dit goed in de gaten bij het inpakken van je handbagage voor je vlucht naar huis.

Dit geldt voor alles wat vloeibaar, gelachtig of spuitbaar is: shampoo, douchegel, parfum, zonnebrandcrème, en jawel, ook olijfolie.

Wat als jouw fles olijfolie groter is dan 100 ml?
Natuurlijk heb je niet een fles extra vergine olijfolie van slechts 100 milliliter gekocht. Dat is veel te weinig. Dus heb je een forse fles gekocht van minimaal 750 milliliter. Die mag dus niet in je handbagage.

Opties
De meest eenvoudige oplossing is om je extra vergine olijfolie in te checken als ruimbagage. Zorg er wel voor dat de fles goed is afgesloten en beschermd is tegen breuk. Wikkel hem bijvoorbeeld in bubbelfolie of flink wat handdoeken. Stop de fles in een koffer of stevige tas.

Een andere mogelijkheid is om de olijfolie pas op het vliegveld voorbij de douane en veiligheidscheck te kopen. Dan mag deze wél mee in de cabine, mits de winkelier de fles verzegelt in een officiële STEB-tas (Security Tamper-Evident Bag) met het kassabonnetje zichtbaar aan de binnenkant.

Mocht je die hele regel vergeten zijn en herinner je hem pas tijdens de controle van je handbagage, dan kun je teruglopen en eventueel de koffer als ruimbagage inchecken en weer achter in de wachtende rij aansluiten. Het alternatief is om, al mopperend op al die stomme regels, de fles maar achter te laten bij de douane.

Twijfel?
Bij twijfel, check vooraf altijd de regels op de website van Schiphol en die van de luchtvaartmaatschappij waarmee je vliegt. Ze kunnen soms kleine verschillen in hun beleid hebben.

Om alle stress, zorgen of twijfel te voorkomen, kun je natuurlijk ook gewoon je extra vergine olijfolie bij je reguliere webshop kopen.

Boerenkoolpesto

Boerenkoolpesto is een verrassend eenvoudige manier om een wintergroente als boerenkool om te toveren tot iets dat je het gevoel geeft dat de Méditerranée toch niet zo heel ver verwijderd is. Wie in de koude, duistere maanden een zak gesneden boerenkool in de koelkast heeft liggen, kan met een handjevol al een heerlijke pesto maken.

Uiteraard zal deze pesto qua karakter behoorlijk verschillen van de traditionele variant met basilicum, maar hij past perfect binnen de cultuur van de cucina povera, de armelui's keuken, waar gebruik wordt gemaakt van datgene wat op dat moment beschikbaar is.

Waar basilicum aromatisch en zoet is, heeft boerenkool een peperige, ietwat aardse ondertoon die prachtig samengaat met extra vergine olijfolie encitroen. Het resultaat is een pesto die rijk, fris en uitgesproken winters smaakt. En amandelen (in plaats van de pijnboompitten) worden in de Siciliaanse Pesto alla Trapanese gebruikt.

Voor veel mensen is boerenkool een – ahum - laatbloeier in hun culinaire leven. Misschien zou je eerst een reis door Toscane moeten maken en je daar culinair laten verrassen door een bord ribollita toscana. Dat is een traditionele maaltijdsoep met bonen en cavolo nero, een boerenkoolvariant met donkerpaarse bladeren en een iets mildere, zoetere smaak dan de 'gewone' boerenkool.

Boerenkoolpesto is daarmee meer dan een alternatief voor basilicum wanneer dat niet voorhanden is. Het is een ode aan deze wintergroente en bovendien een manier om smaak en voeding te bundelen in één felgroene (of donkerpaarse) pesto die zowel in óf over pasta perfect tot zijn recht komt. Deze pesto is ook heerlijk bij, op óf over geroosterd brood of bruschetta, gegrilde groenten, aardappeltjes uit de oven, een broodje met mozzarella of geitenkaas, soep (als smaakvolle garnering) of een borrelplank met brood, kaas en rauwkost.

Ingrediënten:
- 100 gram boerenkool (fijngesneden)
- 40 gram Parmezaanse kaas (fijn geraspt)
- 30 gram amandelen
- 1 kleine teen knoflook
- 75 milliliter extra vergine olijfolie
- 1 eetlepel citroensap
- zout en peper naar smaak

Bereiding:
- Breng een pan ongezouten water aan de kook en blancheer de boerenkool circa twee minuten.
- Giet af, spoel onder koud water om de kleur te behouden.
- Doe de boerenkool, amandelen, knoflook en geraspte kaas in een keukenmachine en mix tot een gladde massa.
- Giet tijdens het mixen de extra vergine olijfolie er geleidelijk overheen tot de gewenste consistentie is bereikt.
- Breng op smaak met zout, peper en citroensap.

Bewaren:
Bewaar de boerenkoolpesto in een schoon, goed afgesloten potje in de koelkast. Schenk een dun laagje olijfolie over de pesto om verkleuring te beperken. De pesto blijft ongeveer drie tot vier dagen goed.

Olijfolie dreigt opnieuw duurder te worden door extreem weer

Sla de (virtuele) krant open of zet het journaal aan, en binnen enkele seconden word je geconfronteerd met een stortvloed aan berichten over de wereldwijde gevolgen van zowel de opwarming van de aarde als het terugkerende klimaatfenomeen El Niño. Die laatste term wordt in het Nederlands vaak wat ongelukkig weergegeven als ‘Het Kind’, maar dat is taalkundig ietwat misleidend: in het Spaans verwijst el niño specifiek naar een mannelijk kind. Een vertaling als 'Het Jongetje' sluit daarom veel beter aan bij de oorspronkelijke betekenis van het woord. La Niña ('Het Meisje') is dan weer de tegenhanger van El Niño met relatief koud water aan de Zuid-Amerikaanse kusten.

Temperaturen boven de 40°C in het Middellandse Zeegebied zijn inmiddels geen uitzonderlijke pieken meer, maar dreigen uit te groeien tot het nieuwe zomerse klimaatpatroon. Olijfboomgaarden in Zuid‑Europa en Noord‑Afrika krijgen daardoor steeds meer te maken met extreme hitte, aanhoudende droogte en een toenemend risico op verwoestende natuurbranden.

De gevolgen voor de olijventeelt (en dus voor je extra vergine olijfolie) laten zich eenvoudig raden. Door de hoge temperaturen en het gebrek aan regen vormen olijfbomen kleinere vruchten. Die kleine olijven bevatten uiteraard minder olie, waardoor de totale opbrengst opnieuw lager zal uitvallen. Dat betekent dat er dit jaar waarschijnlijk nóg minder extra vierge olijfolie beschikbaar zal zijn dan in de toch al magere voorgaande seizoenen.

Daar komt bij dat in Spanje, Griekenland, Italië en Portugal al meerdere olijfgaarden en wijngaarden zwaar beschadigd zijn door branden. Elke verloren gegane olijfboomgaard verkleint de productiecapaciteit verder.

Producenten waarschuwen daarom dat consumenten later dit jaar opnieuw hogere prijzen zullen moeten betalen voor hun fles extra vergine olijfolie. De prijs van extra vierge olijfolie was de afgelopen jaren al fors gestegen door mislukte oogsten. Hoewel er recent een lichte daling zichtbaar was, verwachten producenten dat deze trend snel zal omslaan als de weersomstandigheden niet snel verbeteren.

Ons advies: leg nu alvast een voorraad extra vergine olijfolie aan voordat de prijzen mogelijk sterk oplopen.

Wil je dat je kostbare en kostelijke voorraad olijfolie zo lang mogelijk optimaal van smaak en kwaliteit blijft? Bewaar de flessen of blikken op een koele, droge en donkere plek, zodat de kwaliteit optimaal behouden blijft.

Zuivelvrije aardappelpuree

Tegenwoordig is er een groeiende groep mensen die bepaalde voedingsmiddelen uit hun dieet schrappen. Dat gebeurt soms uit overtuiging, bijvoorbeeld bij een vegetarisch of veganistisch dieet, waarbij ethische, milieugerichte of gezondheidsredenen een rol spelen. Soms uit geloofsoverwegingen, waarbij sommige zuivelproducten niet toegestaan zijn. Denk hirbij aan Joodse of Islamitische spijswetten. In andere gevallen is het uit noodzaak, zoals bij lactose-intolerantie.

Aardappelpuree is één van die heerlijk traditionele gerechten die in veel gevallen met nogal wat boter en melk worden bereid om de gewenste smeuïge consistentie te krijgen. Zonder die ingrediënten is de puree maar droog en smakeloos. Maar voor de mensen die dierlijke producten of zuivel uit hun dieet hebben geweerd, is dit een probleem. Hoe krijg je perfecte aardappelpuree, terwijl je toch iedereen tevreden houdt?

Waar traditionele aardappelpuree behoorlijk leunt op de rijke smaken van boter en melk, vraagt een zuivelvrije versie om een andere benadering. Het begint bij de keuze van de aardappel. Kruimige rassen vallen bijna vanzelf uit elkaar en vormen een goede basis die minder afhankelijk is van vetten om smeuïg te worden. Vervolgens komt de vraag: wat vervangt de melk en boter? Het antwoord is dat het (plantaardige) aardappelkookvocht en extra vergine olijfolie samen een verrassend romige textuur kunnen creëren.

Boter bestaat voornamelijk uit ongezond geachte verzadigde vetzuren, terwijl extra vergine olijfolie juist boordevol gezonde onverzadigde vetzuren bestaat. Door de één door de ander te vervangen, maak je van je aardappelpuree direct een supergezonde variant.

Het mooie is dat deze zuivelvrije aardappelpuree niet alleen een oplossing is voor mensen met dieetbeperkingen, maar ook een gerecht dat moeiteloos past in moderne, lichte en meer plantaardige voedingspatronen, zoals het Mediterrane voedingspatroon.

Met slechts een paar kleine tweaks geef je aardappelpuree een totaal nieuwe, eigentijdse identiteit.

Ingrediënten:
- 5 middelgrote kruimige aardappelen
- 50 milliliter extra vergine olijfolie
- 100 milliliter heet aardappelkookvocht
- 1 grote teen knoflook (fijngehakt)
- 3 eetlepels citroensap
- zout en peper naar smaak

Bereiding:
- Doe de aardappelen en knoflook in een grote pan met gezouten water en kook 20 minuten (of) tot ze gaar zijn.
- Schep 100 milliliter van het zetmeelrijke kookwater uit de pan voordat je het water afgiet.
- Doe de hete aardappelen en knoflook terug in de warme pan en stamp goed fijn.
- Giet de extra vergine olijfolie, citroensap en een eerste scheutje van het hete kookvocht bij de puree. Roer en stamp tot een gladde puree. Voeg meer kookvocht toe als je de puree smeuïger wilt krijgen.
- Voeg zout en peper naar smaak toe.
- Ter decoratie kán er nog een klein scheutje extra vergine olijfolie over de aardappelpuree worden gedaan.

Meloen & Olijfolie Martini

We hebben hier al eerder de historie en het recept van de Dirty Martini gepubliceerd, maar het is niet het enige recept waarbij olijven of olijfolie wordt toegepast. Waarom zouden mensen olijfolie in hun alcoholische mixdrank doen, zo kun je jezelf afvragen.

Het blijkt dat het toevoegen van extra vergine olijfolie de soms wat ongepolijste smaak van sterke drank, zoals vodka of gin, weet te maskeren, terwijl het ook nog eens zorgt voor een heerlijke, ietwat onverwachte textuur.

De Meloen & Olijfolie Martini is een perfecte cocktail voor een zomers samenzijn van vrienden (en geliefden) of als spectaculaire verrassing bij een barbecue.

Ingrediënten (voor twee glazen):
- 6 delen honingmeloen, in blokjes van circa 1 cm³
- 2 delen citroensap
- 3 delen gin (of vodka)
- 1 deel extra vergine olijfolie
- verse munt voor garnering

Bereiding:
- Doe de blokjes meloen, samen met het citroensap, de gin (of vodka) en de extra vergine olijfolie in een blender tot er een gladde massa is ontstaan.
- Doe ijsblokjes in een glas (of glazen) en giet de vloeistof in de glazen.
- Garneer met een paar blaadjes verse munt.
- Tot slot: Doe nog ter decoratie een paar druppels olijfolie over de cocktail.

Tip: Voor een extra verfrissende twist, vries enkele blokjes meloen in en gebruik deze als ijsblokjes in je cocktail. Dit houdt niet alleen je drankje koel, maar voegt ook een extra vleugje meloensmaak toe terwijl de blokjes smelten.

De (soms) valse wereld van extra vergine olijfolie

Olijfolie is een echt natuurproduct dat met liefde zou moeten worden behandeld door iedereen in de keten. Je zou kunnen zeggen dat de kwaliteit van extra vergine olijfolie van boom tot bord centraal moet staan, waarbij elke stap met zorg wordt omringd. De kleur en smaak zijn weliswaar afhankelijk van de olijfsoort en kan variëren van lichtgeel tot diepgroen en van boterig tot grassig. Bij goede extra vergine olijfolie voel je zelfs een peperig gevoel achter in je keel, het gevolg van de aanwezigheid van oleocanthal.

Olijfolie van de hoogste Kwaliteit
Extra vergine olijfolie wordt verkregen door de eerste, koude persing van olijven zo kort mogelijk na de pluk. Door het plukken en het vervoer raken olijven altijd iets beschadigd en neemt de zuurgraad toe. Dus hoe lager de zuurgraad van olijfolie, hoe hoger de kwaliteit.

De Europese Commissie heeft enkele definities vastgesteld om de consument duidelijk te maken welke kwaliteit olijfolie hoort bij welke zuurgraad.
– Extra vergine olijfolie: ‘Extra Maagdelijke’ Olijfolie van de eerste persing. Olijfolie met een gehalte aan vrije vetzuren van niet meer dan 0.8 gram per 100 gram;
– Vergine Olijfolie: ‘Maagdelijke’ Olijfolie met een gehalte aan vrije vetzuren van niet meer dan 2.0 gram per 100 gram;
– Lampante Olijfolie: ‘Lampolie’. Niet geschikt voor menselijke consumptie, maar werd (en wordt) gebruikt voor verlichting. Met deze benaming wordt iedere olijfolie aangeduid met een hogere zuurgraad dan 2.0%, inclusief vergine olijfolie die is verontreinigd met andere ongewenste stoffen.

Fraude bij (sommige) olijfolieproducenten
Grote olijfolieproducenten leveren veel aan grote supermarktketens en die zetten altijd druk om de prijzen zo laag mogelijk te houden. Helaas gaat dit vaak ten koste van de kwaliteit van de olijfolie.

Onder druk wordt alles vloeibaar, zo luidt een gezegde en dat is ook hier het geval. Die producenten verrichten een tweede en soms zelfs derde persing op de olijvenpulp. Dan wordt gebruik gemaakt van verhitting en zelfs chemicaliën. Het resultaat is uiteraard een olijfolie die vrijwel ongeschikt is voor consumptie. Het is bijna lampante olijfolie.

Maar die fabrikanten hebben een trucje verzonnen: ze mengen die troep, die ze olijfolie noemen, met net genoeg extra vergine olijfolie om die belangrijke grens van 0.8 gram vrije vetzuren per 100 gram te behalen. In de supermarkt ligt deze olie dus als extra vergine olijfolie in de schappen voor een zeer aantrekkelijke prijs.

Etiketten misleiden (soms)
Bovendien staat het etiket soms ook bol van de onwaarheden. Een steekproef van het Olijfolie Instituut bij de drie grootste Nederlandse supermarkten toonde aan dat 74% van de flessen olijfolie, gelabeld als extra vergine, niet voldoet aan de etiketteringseisen. In sommige gevallen was zo erg dat de kwaliteit van de olijfolie bestempeld zou moeten worden als lampolie (lampante) en niet meer geschikt is voor menselijke consumptie.

Die supermarktolie mist (soms) alles wat een goede olijfolie zo gezond maakt. Zelfs de heerlijke geur en smaak is verdwenen. Ruik eens aan zo’n fles en je ontdekt dat die extra vergine olijfolie vaak geurt naar nat karton of naar helemaal niets. Niets is overgebleven van die boterige tot grassige geur. De Keuringsdienst van Waarde deed het onderzoek voor je.

Het verband tussen kwaliteit en prijs
Goede extra vergine olijfolie kost bij inkoop (in bulk) al €7 tot €10 per liter en die prijs stijgt ieder jaar verder. Dan komen er nog de kosten van afvullen, etiketteren en transport bij.

Zo’n perfecte extra vergine olijfolie mag daarom best iets duurder zijn dan die 'olijfolie' uit de supermarkt.

Rode bietenpasta (of Pasta di barbabietola rossa)

Wie houdt er niet van recepten met zo min mogelijk ingrediënten en waarbij je zo weinig mogelijk hoeft te koken. Bij dit gerecht heb je alleen een blender of keukenmachine nodig en het enige wat gekookt moet worden is de pasta.

Dit smaakt niet alleen heerlijk, maar wat een kleur! Omdat je de voorgekookte rode bieten in een verpakking van circa 600 gram moet kopen levert dit recept een tweetal porties heerlijke bietensaus op.

Stel je die gezichten eens voor als je nonchalant opmerkt dat dit een Pasta di barbabietola rossa is, gemnaakt naar een authentiek Italiaans recept.

Ingrediënten:
- 500 gram pasta (het maakt niet uit welke je neemt)
- 600 gram gekookte rode bieten, uitgelekt
- 100 milliliter extra vergine olijfolie
- 1 theelepel zout (of minder)
- 4 teentjes knoflook (fijngehakt)
- 1 grote rode chilipeper (ontpit als je het niet te pittig wilt)
- 200 gram feta
- 20 gram verse dille (fijngehakt)
- 1 eetlepel citroensap (versgeperst of uit een knijpflesje)
- Extra vergine olijfolie

Bereiding:
- Kook de pasta volgens de aanwijzingen op de verpakking.
- Maak ondertussen de saus. Doe de rode bieten in een blender en voeg de olijfolie, zout, knoflook en chilipeper toe. Blend tot een gladde pasta.
- Doe de helft van de saus in een klein diepvrieszakje (met sticker met datum), sluit het af en vries het in. Zo heb je een nieuwe portie saus klaar voor een volgende maaltijd.
- Verkruimel de feta en doe deze in een kom. Hak de dille fijn en voeg deze toe aan de feta. Besprenkel met citroensap en meng alles goed.
- Zodra de pasta al dente is, giet je hem af en doe je hem terug in de pan. Giet de bietensaus erbij en meng alles goed door elkaar. Ik ben altijd weer gefascineerd door de kleur van de bietensaus die zich met de pasta vermengt en deze felroze kleurt.
- Schep de pasta op een serveerschaal en bestrooi met het feta-dillemengsel. Besprenkel voor het serveren nog wat extra extra vergine olijfolie.

Opmerking:
De ingevroren rode bietensaus is maximaal zes maanden houdbaar, maar dat haal je toch niet.

Marokkaanse olijvensalade (of Shlada b’zitoune)

In de kleurrijke keuken van Marokko neemt de Shlada b’zitoune (ofwel olijvensalade) een bijzondere plek in. Deze eenvoudige, doch verfijnde salade belichaamt de essentie van de Marokkaanse eetcultuur: verse ingrediënten, krachtige kruiden en een perfecte balans tussen zuur, zout en olie.

Marokkaans-Arabisch is een van de vele regionale varianten van het Arabisch die in Noord-Afrika worden gesproken en in dat 'dialect' betekent shlada 'salade' en verwijst b’zitoune naar de olijven die het hart van het gerecht vormen.

De Shlada b’zitoune is vooral populair als voorgerecht of als onderdeel van een mezze. Deze salade wordt het hele jaar door geserveerd bij tajines, gegrild vlees of vis. De basis bestaat uit groene of zwarte olijven, die vaak ontpit en licht gekookt of gemarineerd zijn. Deze worden gecombineerd met verse tomaten, komkommer, rode ui, paprika en een overvloed aan kruiden, zoals peterselie, koriander of munt.

Het geheel wordt royaal besprenkeld met extra vergine olijfolie en citroensap, waardoor een frisse, ietwat zure smaak ontstaat die perfect contrasteert met de zoute olijven.

Deze salade weerspiegelt perfct de Noord-Afrikaanse gastvrijheid en hun respect voor eenvoudige, lokale producten. Op warme zomeravonden of tijdens feestelijke maaltijden brengt deze salade een explosie van frisheid en kleur op tafel.

Wat deze salade zo bijzonder maakt, is de veelzijdigheid. In sommige regio’s voegen koks gekookte aardappelblokjes, gegrilde paprika of zelfs ingelegde citroen toe voor extra diepgang. De olijven leveren niet alleen een intense umami-smaak, maar ook gezonde vetten die kenmerkend zijn voor de zo gezonde Mediterrane en Noord-Afrikaanse diëten.

Ingrediënten:
- 200 gram gemengde ontpitte olijven (zwart en groen)
- Vier verse tomaten (in blokjes gesneden)
- Eén komkommer (in blokjes gesneden)
- Eén rode ui (fijngesneden)
- Sap van twee citroenen
- Twee grote kloven knofloof (fijngesneden)
- Eén theelepel komijn
- Eén eetlepel paprikapoeder
- Eén bosje platte peterselie (fijngesneden)
- Extra vergine olijfolie

Bereiding:
- Maak een dressing van het sap van twee citroenen en (minimaal) zes eetlepels extra vrgine olijfolie.
- Doe alle ingrediënten in een kom en meng goed.
- Laat de salade een half uurtje marineren, zodat de smaken goed op elkaar kunnen intrekken.

Een knoflooksaus uit Italië: Agliata

Agliata is een van de oudste sauzen uit de Italiaanse keuken. Deze potente knoflooksaus, afkomstig uit Ligurië, de noordwestelijke Italiaanse provincie met Genua als hoofdstad, wordt al eeuwenlang bereid met eenvoudige ingrediënten als knoflook, olijfolie, brood en wijnazijn. Oorspronkelijk diende ze niet alleen om gerechten op smaak te brengen, maar ook om voedsel langer houdbaar te maken. Tot op de dag van vandaag wordt agliata daar geserveerd bij geroosterd of gekookt vlees, vis en groenten, waaraan ze een uitgesproken aromatische toets verleent.

Door de emulsie van olijfolie en azijn krijgt de saus een romige structuur die het midden houdt tussen een vinaigrette en een pesto.

Een erfenis uit de Romeinse tijd
De oorsprong van agliata reikt terug tot de Romeinse oudheid. In combinatie met azijn vormde knoflook een ideale basis voor een saus die zowel de smaak van gerechten versterkte als de houdbaarheid van vlees en vis verbeterde in een tijd zonder koeling.

Na de val van het Romeinse Rijk bleef de saus voortleven in de regionale keukens van Noordwest-Italië, waar ze vooral in Ligurië een vaste plaats verwierf. Dat blijkt onder meer uit de Liber de Coquina ('Het Boek der Kookkunst'), een van de oudste bewaard gebleven Italiaanse kookboeken uit de 13de en 14de eeuw. Daarin wordt agliata aanbevolen als een saus die bij vrijwel alle soorten vlees past, een aanwijzing dat zij toen nog steeds tot de gevestigde culinaire traditie behoorde.

[de Liber de Coquina en het recept van agliata]

De naam agliata is rechtstreeks afgeleid van het Italiaanse aglio, dat 'knoflook' betekent. In delen van Ligurië wordt de saus ook aggiada genoemd, een benaming die nog altijd in het lokale dialect voorkomt.

Ingrediënten:
- verse knoflook (geplet of fijngesneden).
- extra vergine olijfolie.
- broodkruimels, bij voorkeur van oud brood.
- wittewijnazijn.
- zout en peper.

Bereiding:
- De broodkruimels worden eerst even geweekt in de wijnazijn en vervolgens goed uitgeknepen. Daarna worden ze vermengd met de knoflook, zout en peper. Ten slotte wordt de olijfolie langzaam onder voortdurend kloppen toegevoegd, zodat een stevige en romige emulsie ontstaat. Naargelang de gewenste consistentie kan de saus iets dikker of dunner worden gemaakt.

Regionale varianten
Zoals veel historische gerechten kende ook agliata verschillende plaatselijke varianten.

Een weinig bekende versie is porrata, waarin prei (porro) de knoflook vervangt. Hierdoor ontstaat een wat zachtere saus met een mildere, licht zoete smaak.

Zelden tref je de agliata bianca of agliata alle noci aan, waarin fijngemalen walnoten worden verwerkt. Deze witte variant wordt door sommige culinaire historici beschouwd als een mogelijke voorloper van latere Ligurische specialiteiten, waaronder de beroemde pesto.

In de aangrenzende Franse Provence ontwikkelde zich de rouille, een pittige saus die eveneens bestaat uit knoflook, olijfolie en een bindmiddel zoals brood (of aardappel). Zij wordt traditioneel geserveerd bij bouillabaisse en andere visgerechten.

Verder naar het westen treffen we (vooral) in de Spaanse provincie Cataluña de bekende aioli of allioli aan. De naam betekent letterlijk 'knoflook en olie' en verwijst naar dezelfde basisingrediënten. Tegenwoordig kun je aioli in iedere supermarkt aantreffen, al wordt deze te vaak bereid als een soort mayonaise met knoflook.

Rare jongens die Romeinen
Agliata herinnert ons eraan hoeveel de Romeinen hielden van krachtige en uitgesproken smaken. Net als garum, de beroemde gefermenteerde vissaus uit de oudheid, gaf zij *ahum* karakter aan eenvoudige gerechten.

Italiaanse Salsa allo Yogurt

De Griekse cultuur is millennia ouder dan die van de Romeinen. De Romeinen waren aanvankelijk een beetje jaloers op de Grieken en namen veel van de Griekse cultuur over. Zo sterk werd de Romeinse cultuur beïnvloed door de Grieken dat de Romeinse dichter Horatius in zijn Epistulae 2.1.156 opmerkte 'Graecia capta ferum victorem cepit et artes intulit agresti Latio.' ('Griekenland, gevangen, overwon zijn ruwe overwinnaar en bracht de kunsten naar het landelijke Latium.'). Niet alleen de architectuur, maar ook de taal en gerechten hebben vaak een herkenbare Griekse oorsprong.

Maar als we een Romeinse en dus Italiaanse variant van de Griekse tzatziki proberen te vinden, dan blijkt de zoektocht zonder resultaat. Er is niet een exacte Italiaanse tegenhanger van Griekse tzatziki, maar er zijn wel een paar sauzen die erop lijken.

De bekendste is salsa allo yogurt. Die wordt gemaakt van Griekse of volle yoghurt, knoflook, citroensap, extra vergine olijfolie, verse kruiden zoals peterselie, basilicum of munt, zout en peper.

Je ziet dat van de geraspte komkommer ieder spoor ontbreekt in de salsa allo yogurt.

Salsa allo yoghurt is een eenvoudige, maar veelzijdige Italiaanse saus of dressing op basis van yoghurt, terwijl diens Griekse tegenhanger meer als verkoelend bijgerecht gezien moet worden.

Italië kent geen traditionele yoghurtsaus met komkommer. Met uitzondering van de Alpen is yoghurt van oudsher een slechts marginaal ingrediënt in de meeste Italiaanse regio's. Rauwe komkommer wordt in de Italiaanse keukens dan ook niet geassocieerd met zuivel.

Wanneer men de moderne Italiaanse keuken een yoghurtsaus prepareert, dan worden gewoonlijk de Italiaanse smaakfamilies gebruikt, waaronder citroen, olijfolie, knoflook en kruiden. Misschien vonden ze het toevoegen van basilicum wel fris genoeg. Ze zijn dus een beetje eigenwijs in Italië.

Zoals Obelix zou zeggen 'Rare jongens, die Romeinen' of, omdat Obelix uiteraard Frans sprak, 'Ils sont fous ces Romains'.

Van Pastítsio tot Pastiçe

Pastítsio (παστίτσιο) is een ovenschotel met pasta, gehakt en bechamelsaus, afkomstig van de Ionische Eilanden in Griekenland. Variaties op dit gerecht zijn ook te vinden in andere landen rond de Middellandse Zee.

Nadat Nikolaos Tselementes (1878-1958), een in Frankrijk opgeleide Griekse chef-kok, de originele moussaka al verprutst had door er een béchamelsaus overheen te doen en daarna het gerecht te gratineren, verlegde hij zijn aandacht naar de pastítsio. Ook die werd verdronken in een báchamelsaus en iedereen denkt tegenwoordig dat dit de traditionele manier van bereiding is. Niet dus,

De versie van Tselementes heeft een onderste laag van bucatini of andere buisvormige pasta, met kaas of ei als bindmiddel en een middelste laag van rundergehakt (of een mengsel van rundergehakt en varkensgehakt) met tomatensaus, kaneel en kruidnagel. De bovenste laag is een bechamelsaus of een Mornaysaus (een béchamelsaus met geraspte kaas), waaraan andere kruiden zoals nootmuskaat of piment zijn toegevoegd. Geraspte geitenkaas (Feta) wordt er vaak overheen gestrooid. In westelijk Griekenland is pastitsio een gerecht dat vaak als hoofdgerecht op tafel verschijnt en wordt vaak geserveerd met een frisse salade.

Varianten
Je vindt verschillende versies van dit gerecht in verschillende landen. In Italië wordt dit gerecht bijna als een lasagne geserveerd. In de Verenigde Staten kent men dit gerecht als een versie van hun Mac and Cheese. Maar ja, de Amerikanen zijn natuurlijk collectief een beetje gek.

De oorsprong van het woord
Pastiçe is een Albanese vorm van het Italiaanse pasticcio. Het betekent 'pastei', maar dat woord is uiteindelijk afgeleid van het Latijnse woord pasta, wat ooit niet meer betekende als 'deeg' en 'pasta' ('smeersel'). De Italianen hebben het woord op hun beurt weer gepikt van de Grieken, waar pastítsio (παστίτσιο) is afgeleid van pastá (παστά) ooit 'bestrooien (met zout)' betekende.

De situatie in Albanië
Mede als gevolg van de tumultueuze geschiedenis van Albanië was de voedselvoorraad er vaak beperkt, dus huishoudens moesten het doen met het schamele wat ze nog in hun keukenkastjes hadden staan. Dankzij de handelsrelaties met Griekenland en Italië ontstond het recept voor pastiçe. Pastiçe is een huisgemaakt Albanees gerecht met pasta, feta, melk en eieren. Het wordt vervolgens bruingebakken en in taartvormige punten gesneden om te serveren. Je ziet dat de invloed van Nikolaos Tselementes beperkt is gebleven tot Griekenland, want in Albanië maakt men het gerecht nog steeds op de échte traditionele wijze klaar.

Omdat de Albanese keuken nog zo onontdekt is, publiceren we hier een recept van de Albanese pastiçe.

Ingrediënten:
- Zes eieren
- Twee kopjes melk
- Spaghetti (of ieder andere pastasoort)
- Feta
- Een scheut extra vergine olijfolie
- Zout en versgemalen zwarte peper naar smaak

Bereiding:
- Verwarm de oven voor tot 175^oC.
- Kook vervolgens de pasta tot deze al dente is. Het zal in de oven verder garen, dus je wilt niet dat de pasta papperig wordt.
- Terwijl de pasta kookt, begin je met het maken van een mengsel van de eieren, melk, zout, peper en olijfolie in een ovenschaal.
- Meng de feta door het mengsel, maar zorg ervoor dat het in grove stukken blijft.
- We hebben de hoeveelheid feta weggelaten, omdat iedereen zijn eigen hoeveelheid zal willen gebruiken.
- Zodra de pasta al dente is, voeg je deze toe aan het ei-fetamengsel. Blijf roeren tot alle spaghetti bedekt is en het mengsel gelijkmatig verdeeld is.
- Je kunt er tot slot eventueel nog broodkruimels overheen strooien.
- Zet de pastiçe in de oven en laat hem 45 minuten bakken of tot de bovenkant goudbruin is.
- Snij in porties en serveer.

Tip: Voor dit gerecht wordt in Albanië gewoonlijk een dikke, holle spaghetti gebruikt, die in ons land lastig te vinden is. De meeste Marokkaanse en Turkse winkels hebben het echter wel in hun assortiment.

Griekse citroenaardappelen

Sommige mannen drijven hun wat meer avontuurlijke echtgenotes soms tot wanhoop als er iets anders op tafel dreigt te komen dan hun dagelijkse portie aardappelen, groente en vlees. Ja, ze bestaan inderdaad nog, die dinosauriërs die al zuur kijken als er een eenvoudig pastagerecht op tafel komt.

Maar er bestaat een eenvoudige oplossing: Griekse citroenaardappelen ofwel patátes lemonátes. Het is een tussenweg die iedereen aan tafel tevreden achterlaat.

Griekse citroenaardappelen zijn een perfect voorbeeld waarom de Griekse keuken zo’n reputatie heeft: eenvoudig, zonnig en vol smaak.

Het is oorspronkelijk een bijgerecht, maar iedereen die het ooit heeft gegeten, weet dat het probleemloos als hoofdgerecht kan fungeren. Citroen, olijfolie en oregano lijken eenvoudige ingrediënten, maar het is de combinatie die de magie doet ontstaan. Ze vormen tijdens het roosteren een soort natuurlijke saus, waarin de aardappelen langzaam garen.

Zoals altijd in de Griekse keuken is de basis verrassend eenvoudig. Aardappelen worden in partjes gesneden en in een ruime ovenschaal gelegd. Daarover gaat een royale hoeveelheid extra vergine olijfolie, vers citroensap, (misschien) wat citroenrasp, knoflook en gedroogde oregano. Het geheel wordt aangevuld met water (of bouillon), zodat de aardappelen half onderstaan. Tijdens het lange roosteren, vaak meer dan een uur, zuigen ze het vocht op en karamelliseren ze aan de randen. Dat contrast tussen zacht en bijna knapperig is precies wat dit gerecht zo onweerstaanbaar maakt.

In Griekenland verschijnen citroenaardappelen overal op tafel, maar hier kun je ze simpelweg combineren met sperziebonen, bloemkool of een andere groente naar keuze.

Griekse citroenaardappelen kunnen met minimale moeite klaargemaakt worden, maar het eindresultaat smaakt alsof je uren in de keuken hebt staan zwoegen. En misschien is dat wel het grootste voordeel van Griekse citroenaardappelen: ze brengen zonder moeite een glimlach op het gezicht van je echtgenoot.

Ingrediënten (4 personen):
- Eén kilogram aardappelen
- Twee tenen knoflook (fijngesneden)
- Eén grote citroen (uitgeperst)
- Vier eetlepels extra virgin olijfolie
- Eén theelepel gedroogde oregano
- 200 tot 300 milliliter water (of lichte groentebouillon)
- Zout (naar smaak)

Bereiding:
- Verwarm de oven voor op 200°C.
- Schil de aardappelen en snijd ze in partjes. Leg ze in een ruime ovenschaal in één laag.
- Pers de citroen uit en meng het sap met de olijfolie, knoflook, oregano en een flinke snuf zout.
- Giet dit mengsel over de aardappelen.
- Voeg water of bouillon toe tot de aardappelen ongeveer half onder staan.
- Rooster de aardappelen 60–75 minuten, waarbij je halverwege omschept. Laat het vocht grotendeels inkoken zodat de randen licht karamelliseren.
- Proef en voeg eventueel nog wat citroensap of zout toe.
- Sprenkel net vóór het opdienen nog een ruime hoeveelheid extra vergine olijfolie over de aardappelen.

Tips:
Veel Griekse thuiskoks voegen op het einde nog een scheutje citroensap toe voor wat extra frisheid.
Anderen strooien wat verse oregano over de aardappelen als geurige finishing touch.

Olijfolie, je microbioom en je brein

Olijfolie blijft wetenschappers fascineren. Geen wonder natuurlijk, want aan extra vergine olijfolie kleven nogal wat gezondheidsvoordelen. In 2026 verschenen de resultaten van nieuw onderzoek en daaruit bleek een opmerkelijk verband op tussen de kwaliteit van olijfolie en de gezondheid van je brein[1].

Volgens dat onderzoek kan extra vergine olijfolie de cognitieve functie op latere leeftijd ondersteunen door een positieve invloed uit te oefenen op je darmmicrobioom. Dat is vreemd, zo zul je op dit moment opmerken, maar er waren al eerder aanwijzingen dat je darmbacteriën invloed kunnen hebben op je cognitieve functioneren[2]. Een gezond darmmicrobioom zorgt dus voor een gezonde geest.

De onderzoekers volgden twee jaar lang 656 volwassenen tussen de 55 en 75 jaar met overgewicht of obesitas én het metabool syndroom (een stofwisselingsaandoening die veroorzaakt wordt door teveel eten en te weinig bewegen). Deelnemers die regelmatig extra vergine olijfolie consumeerden (of dat gingen doen), hadden een grotere diversiteit in hun darmmicrobioom en opmerkelijke verbeteringen in cognitieve prestaties. Dit in tegenstelling tot de deelnemers die extra vergine olijfolie, die vaak nét de kwalificatie extra vergine mag hebben, consumeerden. Bij hen nam de diversiteit van de darmbacteriën juist af. Een specifiek bacteriegeslacht, Adlercreutzia, lijkt een belangrijke rol te spelen als marker voor deze positieve effecten.

De kwaliteit maakt het verschil
Het cruciale onderscheid zit in de productie. Extra vergine olijfolie wordt heel voorzichtig mechanisch gewonnen en behoudt daardoor alle bioactieve stoffen, waaronder oleocanthal en oleuropeïne, die ontstekingsremmende eigenschappen hebben.

Geraffineerde olijfolie ondergaat een chemische verwerking om 'onzuiverheden' te verwijderen, wat weliswaar de houdbaarheid en smaakconsistentie verbetert, maar ten koste gaat van die heilzame verbindingen. “De kwaliteit van het vet dat we consumeren blijkt minstens zo belangrijk als de hoeveelheid,” zo benadrukt eerste auteur Jiaqi Ni.

Deze bevindingen passen naadloos in het bredere plaatje van de Mediterrane voeding, die al veel langer in verband wordt gebracht met (bijvoorbeeld) een lager risico op hart- en vaatziekten. Nu komt daar een mechanisme bij: de darm-hersenas. Een divers en gezond microbioom lijkt ontstekingsremmende effecten te hebben en kan via verschillende signaleringsroutes ook de hersenen beschermen.

De onderzoekers stellen dat extra vergine olijfolie niet alleen het hart beschermt, maar ook het brein tijdens het verouderingsproces.

Consequenties voor een vergrijzende samenleving
Dementie en cognitieve achteruitgang komen door de toenemende vergrijzing van de bevolking steeds meer voor. De resultaten van dit onderzoek bieden hoop op een eenvoudige, toegankelijke preventiestrategie.

De onderzoekers wijzen erop dat het consumeren van (meer) extra vergine olijfolie slechts een kleine aanpassing van het dieet is met potentieel grote impact, zeker voor mensen met metabole risico’s.

Hoewel verder onderzoek uiteraard noodzakelijk is, versterkt dit onderzoek de noodzaak om bewuster te kiezen voor onbewerkte, hoogwaardige voedingsmiddelen.

Kortom, je dagelijkse twee eetlepels olijfolie zijn meer dan alleen smaakmaker. Met de juiste kwaliteit kan het je hart, darmen en brein beschermen. In een tijd waarin preventieve gezondheidszorg steeds belangrijker wordt, is dit een wetenschappelijk onderbouwde tip die letterlijk voor het grijpen ligt in de supermarkt de webshop van Yakelos.

[1] Ni et al: Total and different types of olive oil consumption, gut microbiota, and cognitive function changes in older adults in Microbiome - 2026
[2] Schneider et al: Feeding gut microbes to nourish the brain: unravelling the diet-microbiota-gut-brain axis in Nature Metabolism - 2024

Joodse salade met boekweitgrutten

Boekweit is een gewaardeerd lid van de duizendknoopfamilie. Het is dus geen graan, waardoor het zeer geschikt is voor mensen met een glutenintolerantie. Een superfood, zo claimen sommigen zelfs overdreven. De teelt van boekweit is nogal bewerkelijk, waardoor de oogst regelmatig zal tegenvallen. Mede hierdoor is er nauwelijks nog een Nederlandse boer te vinden die er heil inziet.

Boekweit is een gewas van de arme gronden (en vroeger van arme mensen). Wil er verder niets groeien, dan doet boekweit het er nog wel. Tegenwoordig is Polen de grootste leverancier van dit pseudograan. Uit dat land stamt ook het onderstaande recept, dat nog steeds circuleert onder Oost-Europese (ofwel Asjkenazische) Joden. Maar intussen is boekweit in ons land aan een hernieuwde opmars bezig, want het is rijk aan vezels, eiwitten, en mineralen die je bloedsuikerspiegel en het cholesterol in toom kunnen houden. Op Texel en in Drente zijn al op kleine schaal initiatieven ontwikkeld om boekweit weer in cultuur te brengen.

Ingrediënten:
- 1½ kopje (115 gram) gedroogde vlinderpasta
- ½ kopje gedroogde boekweitgrutten (in het Jiddisch kashe)
- 500 gram gemengde champignons (schoongemaakt, ontdaan van steeltjes en in kwartjes gesneden)
- Vier kleine radijsjes (in dunne plakjes gesneden)
- 1½ theelepel zout, plus extra voor het kruiden
- ½ kopje extra vergine olijfolie, plus extra naar behoefte
- Eén eetlepel Dijonmosterd
- ¼ kopje witte azijn
- Eén theelepel suiker
- ¼ theelepel grof gemalen zwarte peper
- ½ middelgrote rode ui, in plakjes
- Een zakje van 150 gram jonge rucolablaadjes

Bereiding:
- Verwarm de oven voor op 220°C. Vul een grote pan voor de helft met ruim gezouten water en breng aan de kook op hoog vuur. Voeg de pasta en boekweitgrutten toe en kook 11 tot 12 minuten tot ze gaar zijn,. Giet de pasta en kasha goed af, doe ze in een grote saladekom en meng met een scheutje extra vergine olijfolie om plakken te voorkomen.
- Leg de champignons op een bakplaat en besprenkel met ¼ kopje extra vergine olijfolie en één theelepel zout; meng goed. Rooster de champignons 15 minuten tot ze bruin zijn.
- Klop in een saladekom de resterende ¼ kopje extra vergine olijfolie met de mosterd, azijn, suiker, peper en de resterende ½ theelepel zout. Voeg de champignons, uien, radijsjes en de apart gehouden pasta en boekweitgrutten toe en meng goed.
- Voeg voor het serveren de rucola toe en meng nogmaals. Giet voor het opdienen nog even wat extra vergine olijfolie over de salade.

Bron.

Spaanse Ensalada Mixta

In de landen rondom de Middellandse Zee heerst een nogal warm klimaat, wat de reden is dat jaarlijks miljoenen toeristen er de zon opzoeken. Daar komen ze lokale gerechten tegen als ze heerlijk ontspannen op een terrasje zitten. Bij die gerechten wordt vrijwel altijd een verfrissende salade geserveerd. In Griekenland is dat de Griekse salade, in Italië ontwaar je vaak de Insalata Caprese op je bord en in Frankrijk zal de Salade Niçoise niet ontbreken. Het zijn allemaal eigenlijk neo-klassiekers, want zo lang bestaan ze nog niet.

Maar ook Spanje is in het bezit van een iconische salade: de ensalada mixta.

Er zijn maar weinig gerechten zo iconisch in Spanje als de ensalada mixta. Het is een salade die je niet kunt ontlopen: op het dagmenu, op familietafels in augustus en in strandtentjes waar de zon het ijs in je frisdrank of je Tinto de Verano (rode wijn, lemon & lime frisdrank en veel ijsblokjes) laat smelten. Op het eerste gezicht lijkt de salade simpel: sla, tomaat, ui, tonijn, olijven, ei, etc. Maar achter die eenvoud gaat wel degelijk een lange historie schuil.

De oorsprong van de ensalada mixta gaat terug tot het begin van de 20e eeuw, toen de groeiende stedelijke middenklasse in Spanje (eindelijk) wat lichtere, meer groenterijke gerechten omarmde, beïnvloed door de elders al heersende mediterrane eetgewoonten. Eerdere Spaanse salades waren vaak rustiek van aard. Denk bij het woord 'rustiek' gerust aan armeluisvoedsel, want Spanje was toen een echt arm land. Het waren eenvoudige salades van tomaten met wat olijfolie of sinaasappelschijfjes met venkel in Andalusië.

De Ensalada Mixta ofwel de 'gemengde salade' ontstond als een moderne, flexibele variant: een basis van verse groenten, afgemaakt met dat wat er in de regio in overvloed werd geproduceerd. Tegen de jaren zestig van de vorige was het een nationaal gerecht geworden, mede dankzij de opkomst van het toerisme en de standaardisering van menu's van de restaurants.

De naam van de ensalada mixta zegt het eigenlijk al: hij is allesbehalve uniform. In Andalusië bevat hij vaak tonijn, maïs en asperges uit blik, een verwijzing naar de voorliefde van de regio voor ingemaakte groenten. In Catalonië vind je er soms escalivada, groenten die in hun geheel geroosterd worden. Denk aan paprika's en aubergines die voor een rokerige diepte zorgen. Navarra vertrouwt op zijn uitstekende pimientos del piquillo, kleine chilipepers met heel weinig pittigheid, terwijl men in Valencia soms kappertjes of zelfs jonge tuinbonen toevoegt. Langs de noordkust, met name in Cantabrië en Baskenland, zal tonijn nimmer ontbreken, als weerspiegeling van het visserijverleden van de regio.

Wat al deze variaties gemeen hebben, is de dressing. Geen moeilijke sauzen of lastige mengsels, maar slechts een flinke scheut extra virgine olijfolie, wat azijn en zout. Gewoon de essentiële ingrediënten uit iedere Spaanse voorraadkast. Essentie. Dat is het woord dat het best de Ensalada Mixta omschrijft.

De ensalada mixta blijft bestaan omdat hij zich aanpast. Het is een salade die het landschap, het seizoen en de stemming van de kok weerspiegelt, waardoor het een van de meest toegankelijke gerechten van Spanje is geworden.

Afrikaanse Dakwasalade (of Pindasalade)

Een dakwasalade is een populaire en bijna legendarische salade in landen als Soedan en Ethiopië, gemaakt met dakwa (pindakaas), een van de meest geliefde ingrediënten uit de Soedanese keuken. Pinda’s staan in delen van de Arabische wereld zelfs bekend als ‘Soedanese bonen’, wat laat zien hoe sterk ze met de regio verbonden zijn.

Voor de nieuwsgierigen onder jullie: het woord dakwa is afgeleid van het Arabische woord dakka, wat 'stampen', 'fijnmalen' of 'pletten' betekent. Het woord is vooral typisch voor het Soedanees-Arabisch en wordt buiten Soedan nauwelijks gebruikt in deze culinaire betekenis.

Deze heerlijke salade is een echte delicatesse uit verschillende Oost-Afrikaanse landen. Hij is fris, kleurrijk en rijk gevuld met sappige tomaten, knapperige groenten en een romige pindadressing. De combinatie van pindakaas en limoensap zorgt voor een perfecte balans tussen hartig, romig en verfrissend zuur. Daardoor krijgt de salade een volle smaak die tegelijk licht en zomers aanvoelt.

Dakwasalade wordt vaak geserveerd tijdens gezamenlijke maaltijden, barbecues en feestelijke gelegenheden, maar is ook ideaal als snelle lunch of bijgerecht. Het recept past perfect bij gegrilde kip, varkensvlees of geroosterde groenten, en combineert uitstekend met platbrood of rijst. Probeer hem eens zelf. De kans is groot dat deze smaakvolle salade snel een favoriet wordt aan tafel!

Ingrediënten salade:
- 2 tomaten (in blokjes gesneden)
- Eén komkommer (in blokjes gesneden)
- 200 g gemengde sla (fijn gesneden)
- Eén kleine rode chilipeper (fijngehakt)

Ingrediënten dressing:
- Sap van 1 citroen
- Twee theelepels pindakaas
- Twee eetlepel extra vergine olijfolie
- Zeezout (naar smaak)

Bereiding:
- Klop alle ingrediënten voor de dressing in een kom met twee eetlepels water tot een mayonaise-achtige consistentie. Breng op smaak met zeezout.
- Meng de ingrediënten voor de salade door elkaar en voeg de dressing toe.
- Meng de salade en dressing goed door elkaar en serveer.

Opmerking: Traditioneel wordt sesamolie gebruikt voor deze salade, maar tegenwoordig gebruiken restaurants vaak extra vergine olijfolie voor dit heerlijke gerecht.

Mediterraan voedingspatroon beschermt mogelijk tegen MS

Een Mediterraan voedingspatroon lijkt samen te hangen met een lager risico op het ontwikkelen van multiple sclerose (MS), zo blijkt uit wetenschappelijk onderzoek[1].

Multiple sclerose (MS) is een chronische neurologische aandoening, waarbij het immuunsysteem de beschermlaag rond zenuwen aantast. Hierdoor kunnen klachten ontstaan, zoals spierzwakte, vermoeidheid, evenwichtsproblemen en cognitieve stoornissen. De ziekte wordt beïnvloed door zowel genetische aanleg als omgevingsfactoren. Eerder onderzoek wees al op mogelijke risicofactoren zoals roken, obesitas, vitamine D-tekort, luchtverontreiniging en een doorgemaakte infectie met het Epstein-Barrvirus (Ziekte van Pfeiffer)[2]. Voeding wordt echter steeds vaker genoemd als mogelijke aanvullende factor.

Voor het onderzoek maakten de wetenschappers gebruik van gegevens uit een grote bevolkingsstudie in Zweden. In totaal deden 1,953 mensen met recent vastgestelde MS mee, evenals 3,557 controlepersonen zonder MS. De deelnemers vulden vragenlijsten in over hun voedingsgewoonten vijf jaar vóór de diagnose of deelname aan het onderzoek. Daardoor probeerden de onderzoekers te voorkomen dat veranderingen in eetpatroon ná de diagnose de resultaten zouden beïnvloeden.

De onderzoekers vergeleken verschillende voedingspatronen, waaronder een Mediterraan voedingspatroon, een vegetarisch of veganistisch dieet en een dieet met een lage glycemische index.

Vooral het Mediterrane voedingspatroon viel op. Mensen die deze manier van eten volgden hadden ongeveer de helft minder kans op het ontwikkelen van MS dan deelnemers die een vooral westers dieet consumeerden. Het Mediterrane voedingspatroon bestaat doorgaans uit veel groenten, fruit, peulvruchten, volkorenproducten, extra vergine olijfolie, vis en noten, met relatief weinig rood vlees en sterk bewerkte voedingsmiddelen.

Volgens de onderzoekers kan dit effect mogelijk verklaard worden door de ontstekingsremmende eigenschappen van het Mediterrane voedingspatroon. Westerse voeding bevat immers vaak grote hoeveelheden verzadigde vetten, suiker en ultrabewerkte producten, die ontstekingsprocessen in het lichaam kunnen stimuleren. Het Mediterrane voedingspatroon bevat juist veel vezels, antioxidanten en onverzadigde vetten, die een gunstig effect kunnen hebben op het immuunsysteem en de darmflora.

Opvallend was dat de studie geen duidelijk verband vond tussen MS-risico en een vegetarisch of veganistisch dieet. Ook een dieet met een lage glycemische index bleek nauwelijks een beschermend effect te hebben.

De onderzoekers benadrukken wel dat het om een observationele studie gaat. Er is dus geen direct bewijs dat een Mediterraan voedingspatroon MS voorkomt. Mogelijk spelen ook andere leefstijlfactoren een rol. Wel werd in de analyses rekening gehouden met factoren zoals lichaamsgewicht, alcoholgebruik, roken, beweging en blootstelling aan zonlicht.

Dit onderzoek levert opnieuw aanwijzingen dat wat je eet een belangrijke rol kan spelen bij (het ontstaan van) ontstekingsziekten en mogelijk zelfs bescherming biedt tegen neurologische aandoeningen, zoals MS.

En daar bleef het niet bij, want in 2026 verscheen wederom een onderzoek met MS als onderwerp. Een gezond voedingspatroon tijdens de adolescentie zou mogelijk het risico op late-onset multiple sclerose (LOMS) kunnen verkleinen[3]. In de meeste gevallen openbaart de ziekte zich tussen het twintigste en veertigste levensjaar. Bij late-onset multiple sclerose gebeurt dit pas na je vijftigste.

De onderzoekers vonden aanwijzingen dat jongeren die vaker zuivel, vis, noten, groenten en fruit consumeerden, op latere leeftijd minder kans hadden om multiple sclerose te ontwikkelen.

[1] Alfredsson et al: Inverse association between Mediterranean diet and risk of multiple sclerosis in SAGE – 2023. Zie hier.
[2] Rival, Thouvenot: Non-infectious environmental risk factors of multiple sclerosis: Mechanisms and intervention windows for prevention in Revue Neurologique - 2026. Zie hier.
[3] Kasbi et al: The influence of adolescent diet on the occurrence of late-onset multiple sclerosis: a population-based case–control study in BMC Neurology - 2026. Zie hier.

De historie van het Mediterrane voedingspatroon

Tegenwoordig kun je niet een blad openslaan of een (te jonge) influencer aanhoren of het gaat wel over de gezondheidsvoordelen van het Mediterrane dieet voedingspatroon. Je vraagt je misschien wel eens af of de bewoners van het Mediterrane gebied zelf ook doorhebben hoe gezond ze door het leven stappen.

Maar misschien hebben wij wel een ietwat te romantisch gevoel bij het Mediterrane voedingspatroon. Het is namelijk geen keuze, maar veel meer dwingende noodzaak. In de landen rondom de Middellandse Zee wil het 's zomers nog wel eens te heet worden, waardoor het land te weinig oplevert. Je moet dus roeien met de riemen die je hebt. Wat we hier zien als onkruid, wordt daar in treurige periodes misschien als een salade gezien. Denk aan een paardenbloemblaadjesalade, artisjokharten of distels (kardoen).

De historie van het Mediterrane voedingspatroon
Het Mediterrane voedingspatroon kent een oorsprong die duizenden jaren teruggaat. Bekende beschavingen zoals de Minoërs, Feniciërs en (klassieke) Grieken legden de basis voor wat wij nu kennen als het Mediterrane voedingspatroon: een overwegend plantaardig eetpatroon, verrijkt met extra vergine olijfolie, vis en beperkte hoeveelheden vlees en wijn.

De Minoïsche beschaving (circa 7,000–2,000 vChr.), ooit gevestigd op Kreta, wordt vaak gezien als een van de eerste culturen waarin dit voedingspatroon zichtbaar werd. Archeologisch onderzoek toont namelijk onomstotelijk aan dat hun dieet voornamelijk bestond uit granen, peulvruchten, fruit en olijfolie[1]. Vis en zeevruchten waren belangrijke eiwitbronnen, terwijl vlees slechts sporadisch werd geconsumeerd.

Later speelden de Feniciërs (1,200–332 vChr.) een cruciale rol in de verspreiding van voedingsmiddelen en landbouwtechnieken[2]. Door hun uitgebreide handelsnetwerken introduceerden zij nieuwe ingrediënten in verschillende regio’s rond de Middellandse Zee en zelfs verder. Ze handelden in tin dat van de Britse eilanden werd geïmporteerd. Geen wonder dat ook dat in Tintagel in Cornwall (scherven van) amforen werden aangetroffen waar ooit olijfolie en wijn in werd bewaard.

In de klassieke Griekse periode (479–323 vChr) was men zelfs geobsedeerd door voeding en gezondheid. De bekende arts Hippocrates (~460 vChr-~377 vChr) benadrukte het belang van voeding voor de gezondheid met zijn bekende credo: "Laat voeding uw medicijn zijn en medicijn uw voeding." Hij was zijn tijd ver vooruit.

Ook Plato (~428 vChr-~345 vChr pleitte voor matigheid in voeding. Hij adviseerde een dieet gebaseerd op granen, peulvruchten (Denk: de eiwittransitie), fruit, vis en zuivel, en waarschuwde voor de gevaren van overconsumptie, met name van vlees en wijn.

Religie en het Mediterrane voedingspatroon
Religie vormde eveneens een belangrijke factor in de ontwikkeling van voedingsgewoonten. Olijfolie, bijvoorbeeld, werd niet alleen gebruikt als voedingsmiddel, maar ook in rituelen, zoals het zalven van koningen en priesters. De voeten van de Messias werden dus gezalfd met olijfolie.

Granen en brood vormden de basis van het dagelijks leven en hadden een belangrijke plaats in religieuze ceremonies. Vruchten, zoals vijgen en druiven, stonden symbool voor vruchtbaarheid en (tijdelijke) overvloed.

Het Mediterrane voedingspatroon: Toen en nu
Het Mediterrane voedingspatroon was dus niet een bewuste keuze, maar voor een deel ook een weerspiegeling van een bredere levenswijze. Er bestond een samenspel tussen beschikbaarheid, handel, filosofie en religie. Daardoor is het Mediterrane voedingspatroon organisch ontstaan en bewijst het nog steeds zijn waarde. Daar hebben we geen damesblaadjes of influencers voor nodig.

[1] Margaritis et al: Sacred and mundane: the role of plants in Minoan Mochlos rituals and daily life in Journal of Archaeological Science: Reports – 2026
[2] Magda Bou Dagher Kharrat et al: Phoenicians and their natural resources in Revue Phenicienne - 2020

[Recept] Crispy Chily Oil

Tot voor kort kende vrijwel niemand in Nederland crispy chily oil, maar plotseling was het er. Uiteraard hadden inwoners met een Aziatische achtergrond al veel langer van deze pittige smaakmaker gehoord, maar je weet hoe het tegenwoordig gaat: influencers en sociale media maken het nieuws dat eigenlijk geen nieuws is.

In je lokale supermarkt staan daardoor tegenwoordig verschillende varianten van crispy chili oil, een pittige smaakmaker van (in essentie) crunchy chilipepervlokken in olie met wat andere smaakvolle ingrediënten.

In Azië wordt crispy chily oil bijna dagelijks gebruikt om gerechten mee af te werken. In China wordt de olie bijvoorbeeld standaard bij dumplings geserveerd. Crispy chily oil is een aromatische olie op basis van chilipeper, knoflook, ui en (vaak) andere smaakmakers.

Wij vinden crispy chili oil onmisbaar op pizza's en sommige salades. Ik weet het: het is bijna heiligschennis, maar je moet het eens een keer durven proberen en dan ben je voor altijd overstag.

De meeste recepten gebruiken neutraal smakende zonnebloemolie als basis, maar je kunt natuurlijk ook je extra vergine olijfolie voor dat doel toepassen. Het geeft een iets zachtere smaaksensatie aan het geheel.

Online circuleren al diverse recepturen voor crispy chili oil, maar de meesten daarvan gebruiken veel te veel ingrediënten. Dat weerhoudt mensen ervan om het zelf eens te gaan maken. Toch? Ook in dit geval is less toch echt more. Met slechts een paar basisingrediënten van goede kwaliteit bereik je vaak het beste resultaat.

Ingrediënten:
- Drie eetlepels chilivlokken
- Drie teentjes knoflook (fijngesneden)
- Eén sjalot (fijngesneden)
- 250 milliliter extra vergine olijfolie (of zonnebloemolie)
- Zout en zwarte peper naar smaak

Bereiding:
- Doe de olie in een pannetje en verhit de olie tot circa 180^oC. Dat kán.
- Doe alle ingrediënten in een kommetje en meng ze met elkaar.
- Giet de hete olie over de andere ingrediënten.
- Laat het mengsel even wat afkoelen en giet het daarna in een schone, droge en afsluitbare pot.

Tip:
Voeg sechuanpeper toe aan je crispy chili oil

Salades van de Balkan

De Balkan vormt een uitgestrekt gebied in Zuidoost-Europa en wordt door velen, met name op culinair vlak, nog altijd als relatief onbekend terrein beschouwd. De landen die tot deze regio worden gerekend, delen een complexe en vaak beladen geschiedenis. Gedurende lange perioden stonden zij onder Ottomaanse heerschappij (ca 14e eeuw-begin 20e eeuw; in veel gebieden zelfs tot 1912–1913) en in de twintigste eeuw werden zij, na de twee wereldoorlogen, grotendeels overheerst door communistische regimes (ca 1945–1990|1991). In verschillende streken lijkt de tijd er te hebben stilgestaan.

Tegenwoordig zijn er echter de eerste tekenen van verandering te bespeuren. Het toerisme begint langzaam op gang te komen en die (nog) spaarzame gasten ontdekken dat de gerechten in de Balkan veel met elkaar gemeen hebben, al noemt men ze in elk land natuurlijk anders en hebben zo hun eigen karakteristieke accenten.

De keer richten wij ons op een ogenschijnlijk eenvoudig, maar representatief onderdeel van de Balkan: de salade. Vrijwel elk land in de regio kent een eigen variant van een eenvoudige, frisse salade. Hoewel deze varianten sterke overeenkomsten vertonen, onderscheiden zij zich door minieme verschillen. De kern blijft echter overal gelijk: het gebruik van verse, rauwe groenten, hoogwaardige extra vergine olijfolie en een sobere bereiding zonder overbodige toevoegingen. Al eerder hebben we de Bulgaarse salade hier besproken.

In veel huishoudens zijn de gebruikte ingrediënten afkomstig uit eigen tuin of van lokale markten. Versheid staat daarbij centraal. De producten worden vaak op de dag van oogst geconsumeerd. Hierdoor zijn (en blijven) de smaken puur en intens, zonder dat er veel extra ingrediënten nodig zijn om de gerechten op smaak te brengen. Gerechtn weerspiegelen daarmee niet alleen de lokale keukens, maar ook een levensstijl waarin eenvoud en seizoensgebonden koken nog centraal staan. Dat is natuurlijk ook een beetje uit nood geboren, want armoede is in de Balkan nog wijdverspreid.

Laten we, als voorbeeld, de Albanese variant van deze salade maar eens beschrijven: de Sallatë të Thjeshtë ('eenvoudige salade'). Ook in Albanië nemen salades een vaste plaats in binnen de dagelijkse maaltijd. Zij worden vrijwel standaard geserveerd bij zowel de lunch als het diner en fungeren als een frisse aanvulling op doorgaans warme en hartige hoofdgerechten.

De traditionele Albanese salade kenmerkt zich door haar eenvoud: rijpe tomaten, knapperige komkommer, dun gesneden ui en verse sla vormen de basis. Deze combinatie wordt op smaak gebracht met een snufje zout en een royale scheut extra vergine olijfolie. Afhankelijk van de regio en persoonlijke voorkeur kan een 'zuurtje' aan worden toegevoegd, vaak met gewone azijn en soms met balsamicoazijn.

Ingrediënten:
- Twee rijpe tomaten (in dikke plakken gesneden)
- Vijf blaadjes sla (in grove stukken gescheurd)
- Een kwart ui (in stukjes gesneden)
- Een kwart komkommer (geschild en in plakjes of kwartjes gesneden)
- Drie eetlepels mayonaise
- Extra vergine olijfolie
- Zeezout naar smaak

Bereiding:
- Leg de sla in een schaal en duw vanuit het midden een stukje naar buiten om een soort opening te creëren. Strooi de ui over de sla.
- Leg vervolgens de tomaten in een cirkel, zodat ze een deel van de sla bedekken, maar laat ook een opening in het midden vrij. Leg de komkommer in die opening in een cirkel.
- Doe wat mayonaise in het midden. Bedek een deel van de komkommer ermee.
- Breng op smaak met de nodige Yakelos extra vergine olijfolie en wat zeezout.

Tip:
Je kunt deze salade van tevoren maken en in de koelkast bewaren. Voeg de olijfolie en het zout pas vlak voor het serveren toe. Zo voorkom je dat de sla slap en waterig wordt.

Roze peperdressing

De roze peperdressing is ontwikkeld door de chefs van het ooit zo beroemde restaurant 'Aldea'. Dit chique restaurant opende in 2009 en sloot de deuren in 2020. Het ontving in 2010 een Michelinster, die het elk jaar tot de sluiting wist te behouden, wat een bewijs is van de constante kwaliteit en verfijning van de keuken.

De chef-kok van het restaurant, George Mendes, is van Portugese afkomst en de Portugese keuken heeft een grote invloed gehad op het menu gehad. Zijn gerechten stonden bekend om hun moderne interpretaties van traditionele smaken, waarbij eenvoud en hoogwaardige ingrediënten centraal stonden. De naam van het restaurant betekent ‘dorp’ in het Portugees, wat goed past bij de warme, toegankelijke benadering van fine dining die Mendes nastreefde.

De oorsprong van de roze peperdressing ligt in de keuken van 'Aldea', waar deze werd gebruikt om gerechten een frisse, licht kruidige toets te geven. In het restaurant werd de dressing vaak gecombineerd met vis, schaal- en schelpdieren of lichte groentegerechten.

Onze versie is iets eenvoudiger, zodat hij ook thuis makkelijk te maken is, zonder in te leveren op smaak.

Roze peperkorrels hebben een fruitige, mild peperige smaak met een subtiele zoetheid. Ze zijn niet verwant aan zwarte peper (Piper nigrum), maar zijn de gedroogde bessen van de Peruaanse peperboom (Schinus molle), die in grote delen van Zuid-Amerika groeit. Door hun delicate smaak en opvallende kleur zijn ze niet alleen een smaakmaker, maar ook een visueel aantrekkelijk ingrediënt in dressings en gerechten.

Deze dressing is bijzonder veelzijdig: hij past goed bij frisse salades, gegrilde groenten, visgerechten en zelfs als lichte saus bij kip. Dankzij de balans tussen zuur, vet en kruidigheid geeft hij elk gerecht net dat beetje extra verfijning.

Ingrediënten:
- 60 milliliter sherryazijn
- Eén theelepel lichtbruine suiker
- ½ theelepel roze peperkorrels
- 200 milliliter extra vergine olijfolie
- Eén eetlepel crème fraîche
- Zout naar smaak

Bereiding:
Stap 1:
- Leg de roze peperkorrels op een snijplank en plet ze met de onderkant van een pan. Zo behouden ze hun structuur, in tegenstelling tot het fijnmalen tot poeder in een pepermolen.
- Meng de sherryazijn, de lichtbruine suiker en de gemalen peperkorrels in een kom.

Stap 2:
- Klop er langzaam de extra vergine olijfolie doorheen. Zodra de olijfolie geëmulgeerd is, roer je de crème fraîche erdoor.
- Breng op smaak met zout.

Salade Caprese met Druiven

Salade Caprese met Druiven is een verrassend en verfijnd voorgerecht: licht, elegant en tegelijkertijd vol smaak. Deze speelse variant op de klassieke Salade Caprese combineert het romige van mozzarella met de frisse zoetheid van druiven, wat zorgt voor een mooie balans tussen hartig en fruitig.

Deze moderne interpretatie van de Salade Caprese roept ook een interessante culinaire vraag op: Welke vrucht zou gebruikt zijn als deze salade was bedacht vóór de introductie van tomaten in Europa? Druiven zijn dan een logische kandidaat. Ze waren al eeuwenlang bekend en geliefd in het Middellandse Zeegebied en passen qua sappigheid en frisheid verrassend goed in deze rol.

Tomaten komen immers uit de 'Nieuwe Wereld'. Pas na hun ontdekking in 1492 door Columbus en zijn bemanning vonden ze hun weg naar de 'Oude Wereld'. Daar leidden tomaten lange tijd een tamelijk vergeten bestaan, omdat men geloofde dat ze giftig waren, mede doordat ze tot de nachtschadefamilie behoren, waartoe bijvoorbeeld ook de dodelijk giftige wolfskers (Atropa belladonna) behoort. Overigens bevatten de bladeren en stengels van de tomatenplant inderdaad solanine, een licht giftige stof, wat de argwaan achteraf begrijpelijk maakt.

De Spanjaarden en Italianen waren waarschijnlijk de eersten die de tomaat daadwerkelijk als voedsel gingen gebruiken. Daarvoor werd de plant lange tijd vooral als siergewas gekweekt.

De vreemde naamgeving van de tomaat
De Italianen noemden de tomaat pomodoro ('gouden appel'), wat leidde tot de speculatie dat de eerste tomaten die Europeanen kenden geel of orange van kleur waren. Sommigen geloven (foutief) dat de Fransen hem pomme d'amour ('liefdesappel') noemden vanwege de vermeende lustverhogende eigenschappen. Taalwetenschappers beweren echter dat de tomaat oorspronkelijk als een soort aubergine (Solanum melongena) werd beschouwd, waarmee hij inderdaad nauw verwant is. De aubergine werd pomme des Mours ('appel van de Moren') genoemd omdat het een favoriete groente van de Arabieren was. Zowel pomodoro als pomme d'amour zijn dan mogelijk verbasteringen van deze naam. Overigens zijn tomaten en aubergines geen familie van appels.

Ingrediënten:
- 12 pitloze rode druiven
- 12 kleine, verse mozzarellabolletjes
- 12 verse basilicumblaadjes
- Extra vergine olijfolie
- Balsamicoazijn
- Versgemalen peper
- Zeezout
- 12 decoratieve spiesjes

Bereiding:
- Besprenkel een kom met extra vergine olijfolie en balsamicoazijn. Bestrooi met versgemalen zwarte peper.
- Rijg aan elk spiesje een rode druif, een basilicumblaadje en een klein bolletje verse mozzarella.
- Schik de spiesjes op een serveerschaal en breng op smaak met zeezout.

Serveer- en variatietips
- Gebruik zowel rode als groene druiven voor extra kleurcontrast.
- Voeg eventueel een dun plakje prosciutto toe voor een hartige twist.
- Serveer gekoeld voor een extra frisse smaakbeleving, ideaal op warme dagen.
- Deze spiesjes zijn perfect als amuse, borrelhapje of onderdeel van een feestelijk buffet.