Europese olijven in gevaar door droogte

De meeste wetenschappers zijn het erover eens dat de aarde al geruime tijd opwarmt. Over de oorzaken wordt nog gedebatteerd, maar dat de aarde opwarmt, staat nauwelijks ter discussie. Deze trend lijkt te worden versterkt door overbevolking en industrialisatie, maar ook beïnvloed door een natuurlijke cyclus die wordt gestuurd door de zon. Al millennia smelten de ijskappen na het einde van de laatste ijstijd zo'n 11,700 jaar geleden. Het is simpelweg een natuurlijk proces: er was veel ijs en de temperaturen stegen[1].

Een duidelijk gevolg van klimaatverandering in Zuid-Europa is verwoestijning. Dat is het langzaam maar zeker oprukken van de woestijn. Dit heeft grote gevolgen voor de landbouw, met name voor de olijventeelt.

Er bestaan duizenden olijvensoorten in Europa, die zich door de eeuwen heen perfect hebben aangepast aan het lokale klimaat en de bodem. Maar het klimaat verandert te snel om de olijfbomen de gelegenheid te geven om zich aan te passen aan een nieuwe situatie. Als de neerslag afneemt en het grondwaterpeil daalt, zullen sommige variëteiten het moeilijk krijgen, met een dalende oogst tot gevolg. Volgens recente wetenschappelijke studies kan het zelfs gebeuren dat landbouw in sommige regio's onmogelijk wordt[2].

Ook de bodemgezondheid — essentieel voor olijfbomen — staat onder druk. Een afname van organisch materiaal, vervuiling, erosie en bodemverdichting (die wortelgroei belemmert) bedreigen de organismen die de bodem verrijken, zoals schimmels en bacteriën. Deze leven vaak in symbiose met de wortels van olijfbomen en zijn onmisbaar voor hun gezonde groei.

In Noord-Afrika lijkt het risico van bodemuitputting iets minder acuut, maar schijn bedriegt. Het klimaat in Noord-Afrika was al heet en het wordt er nóg heter dan het al was. De lokaal veel geteelde variëteiten, zoals de Chemlali en de Picholine, zijn van nature uitstekend aangepast aan droge omstandigheden, maar dienen vaak berekend te worden in jaren dat de neerslag achterblijft bij de verwachtingen.

Vandaar dat sommige Europese olijfboeren overstappen op die Noord-Afrikaanse variëteiten. Ivica Vlatković, een vooraanstaande olijvenproducent in Kroatië, heeft ontdekt dat die Noord-Afrikaanse olijfsoorten goed passen bij het klimaat in Zuid-Kroatië en olijven van hoge kwaliteit opleveren. Vlatković heeft de afgelopen tien jaar deze Noord-Afrikaanse soorten geënt met lokale soorten, wat heeft geleid tot een grotere vruchtbaarheid en veerkracht in zijn olijfgaard in Dalmatië.

[1] Hijma et al: Global sea-level rise in the early Holocene revealed from North Sea peats in Nature – 2025. Zie hier.
[2] Ferreira et al: Soil degradation in the European Mediterranean region: Processes, status and consequences in Science of The Total Environment - 2022.