Mizeria: Een Poolse komkommersalade

In Zuidoost-Europa (tzatziki), het Midden-Oosten (caçik) en zelfs nog verder naar het oosten in Azië (raita) worden heerlijke komkommersalades gegeten. De combinatie van komkommer en yoghurt is verfrissend tijdens de soms verzengende zomers, maar het tempert ook de pittigheid van de gerechten die men daar gewend is te eten.

Maar Polen kent ook een variant die Mizeria heet. Daar wordt een komkommer in dunne plakjes gesneden en gemengd met romige zure room en fijngehakte dille. Soms wordt yoghurt of zelfs karnemelk gebruikt in plaats van zure room.

De oorsprong van de term 'mizeria' is nogal raadselachtig, aangezien het woord in het Pools 'ellende' betekent en dus direct verwant is aan het Nederlandse 'misère'. Weinigen weten precies waarom een verfrissende komkommersalade ellende zou kunnen veroorzaken. We gaan maar eens op een speurtocht door de geschiedenis om de mogelijke oorsprong van het woord en het gerecht te ontdekken.

De misschien wel bekendste verklaring vertelt het trieste verhaal van de Italiaanse edelvrouw Bona Sforza d'Aragona (1494-1557), die in 1517 trouwde (of beter gezegd, werd uitgehuwelijkt) aan de Poolse koning Sigismund I (1467-1548). De legende wil dat ze zo'n heimwee had naar het zonnige Italië dat ze ontroostbaar huilde telkens als ze komkommersalade at. Onzin natuurlijk, want de ware geschiedenis vertelt ons dat ze zich echt thuis voelde in Polen en zich onvermoeibaar inzette voor het Polen en diens inwoners.

Nee, een meer plausibele verklaring is dat komkommersalade een goedkoop gerecht was voor arme mensen op het platteland. De eerste komkommers rijpten al vroeg in het voorjaar, lang voordat andere groenten beschikbaar waren. Er was dus een schaarsteperiode waarin komkommers zo'n beetje het enige waren dat bij arme Polen op het menu stond. In echt barre tijden werd de zure room zelfs vervangen door een scheutje melk.

Tegenwoordig beleeft de mizeria een soort renaissance. De komkommer wordt nu gemengd met gezonde yoghurt en de dille kan naar smaak vervangen worden door peterselie, munt of bieslook. Er wordt ook vaak een paar druppels citroensap of witte wijnazijn overheen gesprenkeld. Persoonlijk zou ik er een scheutje extra vierge olijfolie aan toevoegen.

Met andere woorden, hoe triest de oorsprong van de mizeria ook mag zijn, deze Poolse komkommersalade is de afgelopen jaren uitgegroeid tot een regionale variant van tzatziki, caçik en raita.